O‘simlik viruslarining vertikal va gorizontal yuqishi

Authors
  • Toshtemirova Muazzam Akmaljonovna

    Farg‘ona davlat universiteti, Zoologiya va umumiy biologiya kafedrasi dotsenti.

    Author

Keywords:
O‘simlik viruslari, vertikal transmissiya, gorizontal transmissiya, virulentlik, uzluksizlik gipotezasi, evolyutsiya, epidemiologiya, plant virology.
Abstract

O‘simlik viruslarining yuqishi biologik va evolyutsion jihatdan murakkab jarayon bo‘lib, u asosan vertikal (ota-onadan avlodga) va gorizontal (xo‘jayinlar o‘rtasida) transmissiya turlariga bo‘linadi. So‘nggi yillarda ushbu ikki yuqish turi o‘rtasidagi evolyutsion bog‘liqlik “Uzluksizlik gipotezasi” (Continuum hypothesis) asosida o‘rganilmoqda. Ushbu gipotezaga ko‘ra, vertikal va gorizontal transmissiya bir-biridan mustaqil emas, balki virulentlik darajasi bo‘yicha uzluksiz spektrning ikki qarama-qarshi chekkasini ifodalaydi. Vertikal yuqishda parazitlar xo‘jayin reproduktiv muvaffaqiyatiga bog‘liq bo‘lgani uchun virulentlik past bo‘ladi, gorizontal yuqishda esa yuqori virulentlik evolyutsion jihatdan afzal bo‘lishi mumkin. Mazkur maqolada o‘simlik viruslarida transmissiya shakllarining evolyutsiyasi, ularning molekulyar asoslari va epidemiologik ahamiyati tahlil qilinadi.

References

1.García-Ordóñez L., Pagán I. (2024). Vertical and Horizontal Transmission of Plant Viruses: Two Extremes of a Continuum? npj Viruses, 2, 18.

2.Whitfield A.E., Falk B.W., Rotenberg D. (2015). Insect Vector-Mediated Transmission of Plant Viruses. Virology, 479–480, 278–289.

3.Roossinck M.J. (2011). The Good Viruses: Viral Mutualistic Symbioses. Nature Reviews Microbiology, 9(2), 99–108.

4.Hull R. (2014). Plant Virology. 5th Edition. Academic Press, London.

5.Jones R.A.C. (2021). Global Plant Virus Disease Epidemiology: Opportunities and Challenges for Control. Annual Review of Phytopathology, 59, 313–339.

6.Scholthof K.B.G., Adkins S., Czosnek H., et al. (2011). Top 10 Plant Viruses in Molecular Plant Pathology. Molecular Plant Pathology, 12(9), 938–954.

7.Bragard C., Caciagli P., Lemaire O., et al. (2013). Status and Prospects of Plant Virus Control Through Interference with Vector Transmission. Annual Review of Phytopathology, 51, 177–201.

8.Ng J.C.K., Falk B.W. (2006). Virus–Vector Interactions Mediating Nonpersistent and Semipersistent Transmission of Plant Viruses. Annual Review of Phytopathology, 44, 183–212.

9.Mauck K., Bosque-Pérez N.A., Eigenbrode S.D., et al. (2012). Transmission Mechanisms Shape Pathogen Effects on Host–Vector Interactions. Ecology Letters, 15(10), 1128–1138.

10.Elena S.F., Fraile A., García-Arenal F. (2014). Evolution and Emergence of Plant Viruses. Advances in Virus Research, 88, 161–191.

11.Matthews R.E.F. (2010). Fundamentals of Plant Virology. Academic Press.

12.Agrios G.N. (2005). Plant Pathology. 5th Edition. Elsevier Academic Press.

13.To‘raev A., Xolmurodov E. (2018). O‘simliklar patologiyasi. Toshkent: “Fan va texnologiya” nashriyoti.

14.Xudoyberdiyev F., Jo‘rayev A. (2020). Fitopatologiya va o‘simliklarni himoya qilish asoslari. Toshkent: Tafakkur Bo‘stoni.

15.Toshtemirova M. (2025). Virusologiya. Oliy ta’lim muassasalari talabalari uchun o‘quv-uslubiy qo‘llanma. Farg‘ona.

Cover Image
Downloads
Published
2026-06-16
Section
Articles

How to Cite

O‘simlik viruslarining vertikal va gorizontal yuqishi. (2026). Ilm -Fan Taraqqiyoti Respublika Ilmiy Konferensiyasi, 1(3), 120-122. https://doi.org/10.5281/zenodo.20713029

Similar Articles

You may also start an advanced similarity search for this article.