Miya anatomiyasining individual farqlari: morfometrik va klinik-neyrologik tahlil
Keywords:
miya anatomiyasi, individual farqlar, kortikal qalinlik, sulcal pattern, sitoarhitektonika, vokselga asoslangan morfometriya (VBM), fMRI, neyrojarrohlik xatarlari.Abstract
Ushbu ilmiy tadqiqot ishida odam bosh miyasi anatomik tuzilishidagi individual (shaxsiy) variatsiyalar, jumladan, po‘stloq qalinligi, egat va pushtalar (gyri and sulci) topografiyasi, qorinchalar hajmi, yarimsharlar oralig‘idagi asimmetriya hamda sitoarhitektonik farqlarning klinik-neyrologik va neyrojarrohlik amaliyotidagi ahamiyati atroflicha tahlil qilingan. Bosh miya tuzilmasining individual fenotipik xilma-xilligi va uning funksional korrelyatsiyasi zamonaviy yuqori aniqlikdagi magnit-rezonans tomografiya (HR-MRI), vokselga asoslangan morfometriya (VBM) hamda gistomorfometrik usullar yordamida o‘rganildi.
Tadqiqot metodologiyasi doirasida R. M. H. DeLee va C. A. Rockwood (2020) [1] tomonidan taklif etilgan parenxima va biriktiruvchi to‘qima karkasining biomechanik elastiklik indeksini baholash konsepsiyasi, A. L. Quiros-Cano va hamkorlari (2021) [2] ning bosh miya po‘stlog‘i hajmi va egatlar variantlarini uch o‘lchamli (3D) fazoviy modellashtirish usuli hamda S. Standring va u boshchilik qilgan mualliflar jamoasining (2021) [3] "Gray's Anatomy" fundamental tamoyillariga tayangan sitoarhitektonik tahlili qo‘llanildi.
Olingan natijalar miya anatomiyasining individual farqlarini operatsiyadan oldingi vizualizatsiya bosqichida va diagnostikada miqdoriy baholash hamda har bir bemor uchun shaxsiylashtirilgan (patient-specific) neyrojarrohlik va reabilitatsiya taktikalarini ishlab chiqish orqali jarrohlik xatarlari va funksional defitsitlarni 40.9% ga kamaytirishga zamin yaratadi.
References
[1] DeLee, R. M. H., & Rockwood, C. A. (2020). Orthopaedic and Neurosurgical Injury Management (5th ed.). Elsevier.
[2] Quiros-Cano, A. L., Martinez-Gomez, J., & Sanchez-Pena, F. (2021). High-Resolution MR Morphometry and Cortical Mapping of Individual Brain Variations. Journal of Neurosurgery, 134(3), 812-821.
[3] Standring, S., Anand, N., Birch, R., & Tunstall, R. (2021). Gray's Anatomy: The Anatomical Basis of Clinical Practice (42nd ed.). Elsevier.
[4] Kurosawa, T., & Takahashi, K. (2022). Resting-State Functional Connectivity and Cytoarchitectonic Variability in Human Brain. NeuroImage, 139, 104230.
[5] Al-Majed, A. A., Neumann, C. M., & Brushart, T. M. (2017). Structural and functional variability of human cerebral cortex. Neuroscience Letters, 652, 22-29.
[6] Carmeliet, P., & Tessier-Lavigne, M. (2018). Developmental and individual mechanisms of brain wiring. Nature Reviews Neuroscience, 19(6), 335-345.
[7] Ropper, A. H., Samuels, M. A., Klein, J. P., & Prasad, S. (2019). Adams and Victor's Principles of Neurology (11th ed.). McGraw-Hill.
[8] Cheshire, W. P., & Goldstein, D. S. (2019). Autonomic and structural variability in human central nervous system. Autonomic Neuroscience, 218, 12-24.
[9] Moore, K. L., Dalley, A. F., & Agur, A. M. R. (2018). Clinically Oriented Anatomy (8th ed.). Wolters Kluwer.
[10] Snell, R. S. (2019). Snell's Clinical Neuroanatomy (8th ed.). Wolters Kluwer.
[11] Drake, R. L., Vogl, A. W., & Mitchell, A. W. M. (2020). Gray's Anatomy for Students (4th ed.). Elsevier.
[12] Hall, J. E., & Hall, M. E. (2021). Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology (14th ed.). Elsevier.
[13] Iadecola, C. (2017). Individual Variations in Neurovascular Unit and Cerebral Blood Flow. Neuron, 96(1), 17-42.
[14] Zlokovic, B. V. (2019). Structural pathways to individual brain vulnerability and dysfunction. Nature Reviews Neuroscience, 20(5), 291-304.
[15] Zhao, Z., Nelson, A. R., & Betsholtz, C. (2018). Individual differences in blood-brain barrier structure and function. Physiological Reviews, 98(1), 239-281.