Ilmiy tadqiqotda tushunish va tushuntirishning ahamiyati

Authors
  • Oripova Muhayyo Muxammad qizi

    Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi (maktabgacha ta'lim) magistranti

    Author

  • Qambarov Abdujabbor Baxroliyevich

    falsafa fanlari bo'yicha falsafa doctori (PhD), dotsent

    Author

Keywords:
Ilmiy tadqiqot, metodologiya, tushunish, tushuntirish, gnoseologiya, ijtimoiy-gumanitar fanlar, sabab-oqibat aloqasi, interpretatsiya, ilmiy bilish, mantiqiy tahlil.
Abstract

 Ushbu maqolada ilmiy tadqiqot metodologiyasining fundamental tushunchalari bo‘lgan “tushunish” va “tushuntirish” kategoriyalarining o‘rni va ahamiyati tahlil qilinadi. Muallif tushuntirish metodini ob’yektiv qonuniyatlarni ochib beruvchi vosita sifatida, tushunishni esa hodisalarning ichki mazmuni va ma’nosini anglash usuli sifatida talqin etadi. Maqolada tabiatshunoslik va gumanitar fanlar o‘rtasidagi metodologik farqlar, shuningdek, zamonaviy fanlararo tadqiqotlarda ushbu ikki yondashuvning dialektik birligi zaruriyati asoslab berilgan. Tadqiqot natijasida ilmiy bilishning samaradorligi faktlarni shunchaki bayon etishda emas, balki ularning insoniyat va jamiyat uchun qadriyatli jihatlarini anglashda ekanligi ko‘rsatib o‘tilgan.

References

1.Diltey, V. Gumanitar fanlarga kirish (Einleitung in die Geisteswissenschaften). – Ushbu asar "tushunish" metodologiyasining asosi hisoblanadi.

2.Riker, P. Konfessiya va interpretatsiya. (yoki uning "Moziy va tushunish" asarlari) – Tushunish va tushuntirish dialektikasini falsafiy tahlil qilgan.

3.Veber, M. Ijtimoiy fanlar metodologiyasi. – Ijtimoiy jarayonlarni "tushunuvchi sotsiologiya" nuqtayi nazaridan asoslagan.

4.Hempel, C. G. The Function of General Laws in History. – Ilmiy tushuntirishning mantiqiy-pozitivistik modelini yoritib bergan.

5.Gadamer, H. G. Haqiqat va metod (Wahrheit und Methode). – Germenevtika va tushunish san’atiga doir fundamental asar.

6.G‘oziyev, E. G. Umumiy psixologiya. Toshkent. – Psixologik jarayonlarda tushunish fenomenini o‘rganish uchun.

7.To‘rayev, B. Ilmiy tadqiqot metodologiyasi. Toshkent. – Milliy darsliklarda ilmiy bilish metodlarining tasnifi.

8.Mamadashov, M. Ilmiy ijod metodologiyasi. – Tadqiqot jarayonida mantiqiy usullarni qo‘llash bo‘yicha qo‘llanma.

9.Stepin, V. S. Theoretical Knowledge. – Ilmiy nazariyalarning tuzilishi va ularda tushuntirishning roli haqida.

Cover Image
Downloads
Published
2026-05-06
Section
Articles

How to Cite

Ilmiy tadqiqotda tushunish va tushuntirishning ahamiyati. (2026). Ilm -Fan Taraqqiyoti Respublika Ilmiy Konferensiyasi, 2(2), 97-99. https://doi.org/10.5281/zenodo.20046928

Most read articles by the same author(s)

Similar Articles

1-10 of 382

You may also start an advanced similarity search for this article.